HÜRJET'in motoru kaç beygir / kaç kN itki üretir?

F404 ailesi, ard yakıcı devrede yaklaşık 78-85 kN (17.500-19.000 lbf) itki sınıfındadır; ard yakıcısız kuru itki bunun kabaca üçte ikisi kadardır. Kesin varyant değeri için üretici ve TUSAŞ'ın resmi teknik verileri esas alınmalıdır.

F404 turbojet mi turbofan mı?

Turbofandır; ancak düşük by-pass oranlı bir turbofandır. Yani havanın büyük kısmı çekirdekten geçer, görece küçük bir kısmı yanma odasını atlar. Bu, süpersonik hız ve yüksek itki/ağırlık oranı isteyen muharip/eğitim uçakları için tercih edilen mimaridir.

HÜRJET'in yerli motoru olacak mı?

Kısa ve orta vadede F404 kullanılıyor. TEI'nin yürüttüğü yerli turbofan programları (TF6000 sınıfı çalışmalar) uzun vadede HÜRJET benzeri platformlara yerli güç grubu hedefliyor; kesin takvim resmi açıklamalarla netleşecek.

HÜRJET F404 Motoru Nedir? Teknik Özellikleri

Q: HÜRJET hangi motoru kullanıyor?

HÜRJET, kamuoyuna yansıyan bilgilere göre General Electric'in F404 ailesinden tek bir turbofan motorla uçuyor. F404, F-16'dan tanıdık F110'un daha küçük, tek motorlu platformlara uygun akrabası sayılabilecek düşük by-pass oranlı, ard yakıcılı bir motordur.

Kısa cevap: HÜRJET, TUSAŞ'ın geliştirdiği tek motorlu ileri jet eğitim ve hafif taarruz uçağı. Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre uçağın güç kaynağı, General Electric'in F404 ailesinden bir turbofan motoru. F404, F/A-18 Hornet'ten Güney Kore T-50'ye, KF-21'den Hindistan Tejas'a kadar çok sayıda muharip ve eğitim uçağında kullanılan, düşük by-pass oranlı, ard yakıcılı bir motor. Türkiye uzun vadede bu sınıfa yerli bir turbofan hedefliyor.

HÜRJET Hangi Motoru Kullanıyor?

HÜRJET, tasarımı gereği tek motorlu bir uçak. Bu, motorun hem yeterince güçlü hem de olgun ve güvenilir olmasını zorunlu kılar; tek motorda yaşanacak bir sorunda ikinci bir motor devreye giremez. Bu nedenle program, kanıtlanmış bir çözüm olan GE F404 ailesini tercih etti.

F404, F-16 ve KAAN'ın ilk bloklarında kullanılan F110 motorunun daha küçük kardeşi gibi düşünülebilir: aynı üreticinin, tek motorlu ve orta ağırlık sınıfındaki platformlar için ölçeklediği bir tasarım. F/A-18 Hornet ikiz F404 ile uçarken, HÜRJet, T-50 ve KF-21 gibi uçaklar tek F404 (veya türevi) kullanır.

F404 Nasıl Bir Motor?

F404, düşük by-pass oranlı, ard yakıcılı bir turbofan. Temel bileşenleri her turbofanda olduğu gibi şu sırayla dizilir:

Bölüm	Görevi
Fan / alçak basınç kompresörü	Girişteki havayı ilk kademede sıkıştırır; bir kısmını çekirdeğe, küçük bir kısmını by-pass kanalına yönlendirir
Yüksek basınç kompresörü	Çekirdek havayı yüksek basınca çıkarır
Yanma odası	Sıkışan hava yakıtla karışıp yanar, sıcak ve yüksek enerjili gaz üretir
Türbin	Genleşen gazdan enerji alıp kompresör ve fanı döndürür
Ard yakıcı (afterburner)	Türbin çıkışındaki gaza ek yakıt püskürtülür; kısa süreli büyük itki artışı sağlar
Lüle	Gazı hızlandırarak dışarı atar; itki bu hızlı gaz akışının tepkisidir

"Düşük by-pass" ifadesi, havanın büyük bölümünün yanma odasından geçtiği anlamına gelir. Yolcu uçaklarındaki yüksek by-pass oranlı turbofanlar sessiz ve yakıt-verimlidir ama süpersonik hıza uygun değildir. Muharip ve eğitim uçakları ise yüksek hız ve yüksek itki/ağırlık oranı için düşük by-pass mimarisini seçer. Turbofan itkisinin fiziğini ayrı bir yazıda adım adım ele aldık.

Ard Yakıcı Ne İşe Yarar?

F404, ard yakıcılı bir motor. Ard yakıcı devrede değilken motor kuru itki üretir; kalkış, süpersonik hıza geçiş veya sert manevra gibi anlarda pilot ard yakıcıyı devreye alır ve türbinden çıkan sıcak gaza ek yakıt yakılarak itki kısa süreliğine belirgin biçimde artırılır. Karşılığında yakıt tüketimi hızla yükseldiği için ard yakıcı sürekli kullanılmaz.

F404 ailesi, ard yakıcı devrede yaklaşık 78-85 kN (17.500-19.000 lbf) itki sınıfındadır; varyanta göre değişir. Kesin değer için GE ve TUSAŞ'ın açıkladığı resmi teknik veriler esas alınmalıdır.

HÜRJET İçin Neden F404 Seçildi?

Olgunluk ve düşük risk: F404, on yıllardır sahada olan, binlerce motor-saat biriktirmiş bir tasarım. Yeni bir eğitim uçağının geliştirme takvimini motor riskiyle uzatmamak için mantıklı bir tercih.
Uygun itki sınıfı: HÜRJET'in ağırlık ve performans hedefleri, tam olarak F404'ün ölçeğine oturuyor.
Ekosistem: Aynı motoru kullanan T-50 ve KF-21 gibi programlar sayesinde yedek parça, bakım ve eğitim altyapısı hazır.

Yerli Motor Stratejisiyle İlişkisi

F404 tercihi kalıcı bir bağımlılık olarak değil, köprü çözüm olarak okunmalı. Türkiye'nin savunma havacılığındaki asıl hedefi, hem KAAN sınıfı için TF35000'i hem de eğitim/hafif muharip sınıfı için TEI'nin geliştirdiği daha küçük turbofanları (TF6000 sınıfı çalışmalar) uçağa entegre etmek. Bu motorların olgunlaşması yıllar alacak; o güne kadar F404, HÜRJet'i uçuş test kampanyasında ve ilk operasyonel dönemde taşıyacak güç kaynağı.

Yabancı motor kullanımının bir başka boyutu da ihracat: yabancı menşeili bir motorla donatılmış uçağın satışı, motor üreticisinin ülkesinin ihracat iznine tabi olabilir. Bu yüzden yerli motor yalnızca teknik değil, ticari bir bağımsızlık kalemi. Türkiye'nin savunma sanayiindeki motor ve tahrik sistemleri tablosunun geneline savunma tahrik sistemleri rehberimizden bakabilirsiniz.

Sonuç

HÜRJET'in motoru, gösterişten çok risk yönetimi odaklı bir seçim: kanıtlanmış, tek motorlu platforma uygun ve geniş bir kullanıcı ekosistemi olan GE F404. Uçağın gerçek "yerlilik" sıçraması, ileride devreye girecek yerli turbofanla gelecek. Bu yazıdaki itki ve varyant bilgileri açık kaynak niteliğindedir; kesin teknik değerler ve güncel motor konfigürasyonu için TUSAŞ ve üreticinin resmi açıklamaları takip edilmelidir.

Kapak görseli: Turbofan motor kesiti (temsili) — Wikimedia Commons.